banner.jpg

Adwokat kościelny - czy potrzebny?

 

Prawo kanoniczne, regulując zasady postępowania w sprawach o nieważność małżeństwa, nie nałożyło na strony obowiązku ustanowienia adwokata. Brak przymusu adwokackiego oznacza, że każda ze stron ma pozostawioną swobodę w podjęciu decyzji czy chce korzystać z pomocy adwokata kościelnego (kan. 1481 § 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego oraz art. 101 § 1 Instrukcji procesowej „Dignitas connubii”). Prawodawca kościelny wyszedł bowiem z założenia, że sąd z urzędu powinien dbać o to, aby cała prawda o małżeństwie została ujawniona. Czy jednak faktycznie to wystarcza i czy udział adwokata nie jest konieczny, albo przynajmniej wysoce pożyteczny?

 

Sądy kościelne, realizując wynikające z przepisów prawa obowiązki, dążą do ujawnienia w procesie wszystkiego, co jest istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sporu dotyczącego ważności sakramentu małżeństwa. Mając jednak do czynienie ze stronami procesowymi, które w zdecydowanej większości mają bardzo ograniczoną świadomość, dotyczącą prawa kościelnego, realizacja tych zadań jest wysoce utrudniona. Należy przy tym mieć na uwadze, że zgodnie z kan. 1526 § 1 KPK, to na stronie powodowej ciąży obowiązek udowodnienia zgłoszonych twierdzeń. To strony bowiem mają najpełniejszą wiedzę dotyczącą ich małżeństwa i to one w związku z tym są w stanie najlepiej przedstawić dowody ujawniające prawdę o małżeństwie. Możliwości sądu w tym zakresie są z natury rzeczy ograniczone i wyręczenie strony powodowej jest w zasadzie w praktyce niemożliwe. Poza tym zbytnie zaangażowanie się sądu w pomoc jednej ze stron może powodować wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu oraz stanowić niebezpieczeństwo nadmiernego zaangażowania się w problemy strony powodowej bądź pozwanej i chęć duszpasterskiej pomocy. Mając więc powyższe na względzie jasno uwidacznia się, że najbardziej idealna sytuacja jest wówczas, gdy strony procesowe mające wysoką świadomość prawną, bądź korzystające z pomocy prawnej osoby mającej taką wiedzę, przedstawiają sądowi argumenty i dowody, a sąd dokonuje ich oceny i rozstrzyga o ważności, bądź nieważności małżeństwa - należy pamiętać, że nie jest to ani rozwód kościelny, ani unieważnienie małżeństwa. Udział adwokata kościelnego jest więc często bardzo pomocny.

 

Decydując się na skorzystanie z pomocy adwokata kościelnego należy mieć na uwadze, że jego rola w procesie kościelnym nie jest tożsama z rolą adwokata w rozumieniu ustawy o adwokaturze w przypadku procesów o rozwód albo unieważnienie małżeństwa. Rolą bowiem każdego z uczestników postępowania jest dążenie do odkrycia prawdy o małżeństwie. Adwokat kościelny również zalicza się do tego grona i jego działania nie mogą pozostawać w sprzeczności z tą naczelną zasadą. Nie oznacza to jednak, że nie jest on przydatny stronom w trakcie postępowania. Dla strony powodowej, bądź pozwanej, która sama nie dysponuje wiedzą z zakresu prawa kanonicznego, pomoc adwokata jest często potrzebna. Adwokat kościelny, mając wiedzę i doświadczenie jest w stanie uświadomić stronom, co jest istotą prowadzonego przez nie sporu i służyć pomocą w każdej chwili, gdy pojawią się wątpliwości dotyczące zarówno przepisów części materialnej, jak i procesowej. Dzięki takim możliwościom strona jest w stanie zrozumieć zawiłości kościelnego prawa małżeńskiego oraz procesowego, a w konsekwencji przedstawić dowody, które są istotne z punktu widzenia procesu kanonicznego o nieważność małżeństwa, a nie tak, jak często zdarza się u osób działających bez pomocy adwokata, dowodów dotyczących rozwodu. Istotnym uprawnieniem adwokata kościelnego jest również możliwość zapoznawania się z materiałem dowodowym na bieżąco, czyli jeszcze przed jego publikacją (kan. 1678 § 1 n. 2 KPK, art. 159 § 1 n. 2 DC). Tego uprawnienia strony są pozbawione, a więc bez pomocy adwokata kościelnego nie mają możliwości analizowania materiału dowodowego w trakcie jego gromadzenia.

 

Należy także zaznaczyć, że nie w każdym postępowaniu udział adwokata kościelnego jest konieczny. Zdarzają się bowiem czasami takie procesy, że już na etapie przesłuchania stron, nawet informacyjnego, ujawnią się tak mocne argumenty za nieważnością małżeństwa, że nawet Obrońca Węzła Małżeńskiego nie jest w stanie wnieść rozumnych uwag za ważnością małżeństwa. Sytuację takie zdarzają się jednak rzadko i w większości przypadków pomoc adwokata kościelnego jest pożyteczna. Najczęstszym bowiem błędem stron jest podejmowanie działań procesowych mających na celu udowodnienie okoliczności istotnych z perspektywy rozwodu w świeckim sądzie, a nie nieważności małżeństwa sakramentalnego. Konsekwencje takiego działa są natomiast zazwyczaj dla stron bardzo bolesne. Rozumowanie kategoriami procesów o rozwód lub unieważnienie jest powszechne i zmiana tego bez czynnego udziału adwokata kościelnego jest wyjątkowo trudna. W praktyce często można zaobserwować, że osoby, które przeszły już cały proces, a więc powinny mieć przynajmniej minimalną świadomość o istocie procesu kościelnego, posługują się terminem rozwód kościelny, bądź unieważnienie małżeństwa, czy unieważnienie ślubu. Świadczy to o tym, że nawet po uczestnictwie w całym procesie, osoby takie nie wiedzą tak naprawdę, czego postępowanie kanoniczne dotyczyło i co było jego sensem. Dlatego też bardzo ważnym zadaniem adwokatów kościelnych jest uświadamianie stronom, na czym polega sedno procesu o nieważność małżeństwa. Tylko bowiem osoby z taką wiedzą są w stanie prawidłowo i świadomie prowadzić proces kościelny dotyczący nieważności ich małżeństwa i właściwie dobierać dowody.

. All Right Reserve.